Sosyal Medyayı Neden Kullanıyoruz? Bizi Ekrana Bağlayan Motivasyonlar

01.06.2026

İnsan davranışlarını şekillendiren birçok etken bulunmaktadır. Bu etkenler arasında motivasyon önemli bir yere sahiptir. Motivasyon, bireyin ihtiyaçları, istekleri ve hedefleri doğrultusunda, içsel ve dışsal etkenlerin etkisiyle belirli bir davranışa yönelmesini sağlayan güdü olarak tanımlanmaktadır.

Günümüzde motivasyonun önemli ölçüde etkilediği davranışlardan biri sosyal medya kullanımıdır. 2025 yılı verilerine göre dünya genelinde yaklaşık 5,24 milyar kişi sosyal medyada günde ortalama 2 saat 20 dakika vakit geçirirken, Türkiye’de 58,5 milyon kişi bu platformları günlük ortalama 2 saat 40 dakika kullanmaktadır. Bu veriler, sosyal medyanın günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası hâline geldiğini göstermektedir. Bununla birlikte, sosyal medyanın yoğun ve kontrolsüz kullanımı bazı bireylerde riskli kullanım örüntülerinin ve bağımlılık gelişiminin ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilmektedir. Araştırmalar, sosyal medya kullanım motivasyonlarının çeşitli bireysel ve demografik faktörlerden etkilendiğini ortaya koymaktadır. Bu faktörlerden biri cinsiyettir. Çalışmalara göre kadınlar sosyal medyayı daha çok günlük stresten uzaklaşmak ve rahatlamak amacıyla kullanırken, erkekler bilgi edinme ve eğitim amaçlı kullanıma daha fazla yönelmektedir.

Bir diğer önemli değişken ise yaştır. Araştırmalar, çocuklar ve ergenlerin sosyal medyayı daha çok eğlenme, stresten uzaklaşma, bilgi edinme ve paylaşımda bulunma amacıyla kullandığını göstermektedir. Özellikle 13–14 yaş grubunda, ilişki kurma isteği ve sosyal onay ihtiyacı öne çıkan kullanım motivasyonları arasında yer almaktadır. Buna karşılık, yaşlı bireylerin sosyal medyayı daha çok vakit geçirmek, eğlenmek, aile ve arkadaşlarıyla bağlantılarını sürdürmek, önemli içerikleri kaydetmek ve ilham almak amacıyla kullandıkları görülmektedir.

Kişilik özellikleri de sosyal medya kullanım motivasyonlarını etkileyen önemli değişkenlerden biridir. Araştırmalar, uyumluluk düzeyi yüksek bireylerin sosyal medyada statü kazanma ve kendilerini ön plana çıkarma eğilimlerinin daha düşük olduğunu göstermektedir. Nevrotiklik düzeyi yüksek bireyler ise beğeni toplama ve sosyal onay görme motivasyonuyla sosyal medyayı daha yoğun kullanabilmektedir. Dışadönük bireyler, ilişkilerini sürdürmek, sosyal etkileşim kurmak ve görünür olmak amacıyla sosyal medyaya daha sık yönelmektedir. Deneyime açıklık düzeyi yüksek bireyler bilgi paylaşma, kendini ifade etme ve yeni eğilimleri takip etme motivasyonuyla öne çıkarken, sorumluluk düzeyi yüksek bireyler sosyal medyayı daha çok bilgi edinme amacıyla kullanmakta, yeni ilişkiler kurma ve popüler akımları takip etme konusunda ise daha düşük motivasyon sergilemektedir. Narsistik kişilik özellikleri taşıyan bireylerin ise kendilerini ifade etmek, günlük yaşamlarını sergilemek ve popüler eğilimleri takip etmek amacıyla sosyal medyayı daha yoğun kullandıkları görülmektedir. Sosyal medya kullanım motivasyonlarının anlaşılması, riskli kullanımın ve bağımlılığın önlenmesine yönelik müdahalelerin planlanmasında önemli bir yer tutmaktadır. Bireyin sosyal medyayı hangi ihtiyaç ve motivasyonlarla kullandığının danışanla birlikte değerlendirilmesi, davranışın öncüllerinin ve işlevinin anlaşılmasına, tetikleyici ve sürdürücü etkenlerin belirlenmesine katkı sağlamaktadır. Bu etkenlerin ortaya konulmasının ardından, bireyin sosyal medya kullanımını daha sağlıklı sınırlar içinde sürdürebilmesine yönelik uygun müdahaleler planlanabilir. Bu süreçte danışanın alternatif baş etme becerileri geliştirmesi desteklenerek davranış repertuvarının zenginleşmesi ve sosyal medya kullanımına duyulan ihtiyacın azalması hedeflenmektedir.

Elif AKSOY

Klinik Psikolog

KAYNAKÇA

Aksoy, E., & Allahverdi, F. Z. (2025). Social Media Use Motives Explained by Uses and Gratifications Theory. Kültür ve İletişim, 28(55), 231-253. https://doi.org/10.18691/kulturveiletisim.1596623

Bowden-Green, T., Hinds, J., & Joinson, A. (2021). Personality and motives for social media use when physically distanced: a uses and gratifications approach. Frontiers in Psychology, 12.

Bucknell Bossen, C., & Kottasz, R. (2020). Uses and gratifications sought by pre-adolescent and adolescent TikTok consumers. Young Consumers, 21(4), 463-478.

Ferris, A. L., Hollenbaugh, E. E., & Sommer, P. A. (2021). Applying the uses and gratifications model to examine consequences of social media addiction. Social Media and Society, 7(2), 1-16.

Gu, L., Gao, X., & Li, Y. (2022). What drives me to use TikTok: A latent profile analysis of users’ motives. Frontiers in Psychology, 13.

Horzum, M. B. (2016). Examining the relationship to gender and personality on the purpose of Facebook usage of Turkish university students. Computers in Human Behavior, 64, 319- 328.

Kemp, S. (2025). Digital 2025: Global overview report. DataReportal. https://datareportal.com/reports/digital-2025-global-overview-report

Kemp, S. (2025, March 3). Digital 2025: Turkey. DataReportal. https://datareportal.com/reports/digital-2025-turkey

Omar, B., & Dequan, W. (2020). Watch, share or create: the influence of personality traits and user motivation on TikTok mobile video usage. International Journal of Interactive Mobile Technologies, 14(4), 121-137.

Statista. (2025). Average daily time spent on social networking by internet users worldwide from 2012 to 2025. https://www.statista.com/statistics/433871/daily-social-media- usage-worldwide/

Tang, C. S.-K., Koh, Y. W., & Gan, Y. (2017). Addiction to Internet use, online gaming, and online social networking among young adults in China, Singapore, and the United States. Asia-Pacific Journal of Public Health, 29(8), 673-682.

Zhu, W., Mou, J., Kim, J., Hong, T., Benyoucef, M., & Chen, S. (2023). Understanding the relationship between social media use and depression: a review of the literature. Online Information Review, 47(6), 1009-1035.