Yeşilay Danışmanlık Merkezi Bülten - Ocak 2026

Beyin Ne Zaman “Dur” Demeyi Unutur?

Birçoğumuz şunu yaşamıştır:
“Bir bölüm daha…” Aslında yorgunuzdur, ama yine de devam ederiz. Bu an, çoğu zaman yanlış bir seçim gibi anlatılır. Oysa nörobilim, bu hikâyeyi başka bir yerden okur.

ABD’li nörobilimci Nora Volkow, bağımlılığı “zayıf irade” ile değil, beynin ödül ve kontrol sistemleri arasındaki dengenin bozulmasıyla açıklar. Beynin bir tarafı “ödül var” diye bağırırken, diğer taraf yani frene basan bölüm giderek sessizleşir. İşte tam bu noktada beyin, “dur” demeyi unutur.

Beynimizde dopamin adı verilen bir kimyasal vardır.  Daha çok “tekrar et” sinyalidir. Alkol, madde, kumar, tütün veya teknoloji bu sistemi hızlı ve yoğun şekilde uyarır. Volkow’un çalışmalarına göre, bu uyarım tekrarlandıkça beyin sıradan hazlara karşı duyarsızlaşır. Eskiden yeten şeyler artık yetmez olur. Daha fazlası gerekir.

Bu yüzden bağımlılık, bir anda ortaya çıkan bir durum değildir. Sessizce ilerler. Önce keyif verir, sonra alışkanlığa dönüşür, en sonunda da kontrol duygusunu aşındırır. Kişi çoğu zaman ne olduğunu fark ettiği anda aslında çoktan “neden bırakamıyorum?” sorusunu sormaya başlamıştır.
Burada önemli bir ayrım vardır. Beynin bu değişimi geri döndürülemez değildir. Volkow, beynin öğrenen bir organ olduğunu vurgular. Nasıl ki tekrar eden uyaranlarla bağımlılık gelişiyorsa, yeni ve dengeli uyaranlarla beyin yeniden düzenlenebilir. Yavaşlayan haz sistemi toparlanabilir, kontrol mekanizmaları güçlenebilir.

Bu bakış açısı, bağımlılığı damgalamadan anlamamızı sağlar. Mesele “neden iradeli değil?” sorusunun yerine “beyin hangi sinyallere maruz kaldı?” sorusudur. Ve bu soru, çözümün de kapısını aralar.

Belki de asıl mesele şudur:
Beyin “dur” demeyi unuttuğunda, biz ona yeniden hatırlatabilir miyiz?
Bilim diyor ki: Evet, mümkün.

Halkla İlişkiler Uzmanı
Tuğçe DEVECİ

Kaynakça
Volkow, N. D., & Morales, M. (2015). The Brain on Drugs: From Reward to Addiction. Nature Reviews Neuroscience