Yeşilay Danışmanlık Merkezi Bülten - Aralık 2025

İnsan Hakları ve Bağımlılık

Her yıl 10 Aralık’ta kutlanan İnsan Hakları Günü, tüm bireylerin eşit, onurlu ve sağlıklı bir yaşam sürme hakkına sahip olduğunu hatırlatan önemli bir farkındalık günüdür. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin kabulünün üzerinden uzun yıllar geçmiş olmasına rağmen, günümüzde hâlâ pek çok kişi temel haklarına erişimde güçlük yaşamaktadır. Bağımlılıkla mücadele eden bireyler de bu hak ihlallerine en sık maruz kalan gruplar arasında yer almaktadır. Bağımlılığın hem sağlık hem de sosyal yaşam üzerindeki olumsuz etkileri, konunun insan haklarıyla doğrudan ilişkili olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

Toplumda bağımlılığa ilişkin yaygın yanlış inanışlar bulunmaktadır. Bağımlılık çoğu zaman irade zayıflığı ya da kişisel bir kusur olarak değerlendirilsede, bilimsel açıdan ele alındığında tedavi edilmesi gereken bir hastalıktır. Bu nedenle her bireyin tedaviye erişme, psikososyal destek alma ve iyileşme sürecinde gerekli hizmetlerden yararlanma hakkı vardır. Sağlık hizmetlerine ulaşmak bir ayrıcalık değil, temel bir insan hakkıdır.

Bağımlılıkla mücadele eden bireylerin karşılaştığı en büyük sorunlardan biri ise önyargı ve damgalamadır. Toplumda maruz kalınan etiketleyici tutumlar, bireylerin hem tedavi süreçlerini olumsuz etkilemekte hem de sosyal hayata katılımlarını zorlaştırmaktadır. Oysa insan haklarının temelinde, her bireyin insan onuruna yakışır şekilde değerlendirilmesi yer almaktadır. Bir sağlık sorunu nedeniyle bireyleri dışlamak, onların birçok temel haktan mahrum bırakılmasına yol açmaktadır. Bu nedenle damgalamayla mücadele etmek, insan haklarına saygılı bir toplumun vazgeçilmez unsurlarından biridir.

Bağımlılıkla mücadelede sorumluluk yalnızca devlet kurumlarına değil; ailelere, eğitim kurumlarına ve sivil toplum kuruluşlarına da düşmektedir. Özellikle gençlere yönelik bilinçlendirme çalışmaları, erişilebilir ve kapsayıcı tedavi hizmetleri ile bağımlılık sonrası toplumsal uyumu destekleyen programlar, toplum sağlığının güçlenmesine önemli katkılar sunmaktadır.

Sonuç olarak İnsan Hakları Günü, yalnızca geçmişte kabul edilen evrensel ilkeleri hatırlatmakla kalmaz; aynı zamanda günümüzde bu ilkeleri nasıl hayata geçirmemiz gerektiğini de sorgulamamıza vesile olur. Bağımlılık gibi yaygın ve çok boyutlu bir soruna insan hakları perspektifiyle yaklaşmak, bireylerin yaşam kalitesini artırmanın yanı sıra daha adil ve kapsayıcı bir toplumun inşasına katkı sağlar. Her bireyin onurlu ve sağlıklı bir yaşam sürme hakkına sahip olduğunu unutmamak, bugünün en temel mesajıdır.

Melike Selin Karacık
Klinik Psikolog

Kaynakça

İnsan Hakları Günü. (2025, Şubat 3). Vikipedi. https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0nsan_Haklar%C4%B1_G%C3%BCn%C3%BC 

Wogen, J., & Restrepo, M. T. (2020, June 18). Human rights, stigma, and substance use. Health and Human Rights Journal, 22(1), 51–60. https://www.hhrjournal.org/2020/06/18/human-rights-stigma-and-substance-use/